سفر به شرق اصفهان، قرنها تمدن ایرانی را در پیش چشم گردشگران بازمی گشاید؛ جاییکه تمدن اصفهان، قرنها پیش از میلاد مسیح از این نقطه آغاز شده و ورزنه به عنوان نگین شرق اصفهان و به عنوان محل گردآمدن اولیه عشیره های خانوادگی، افتخاری بس شگرف از تاریخ و تمدن این سرزمین را بر پیشانی نوشت خود دارد؛ از جاذبه های طبیعی، فولکوریک و مردم شناسی تا جاذبه های تاریخی بی بدیل چندین هزار ساله.

در کنار تماین این آثار، معروف ترین تصویر از ورزنه در آیینه چشم گردشگران شاید زنان چادرسپیدی باشند که با پوشش زیبای خود گویی فرشتگان آسمانی را در ذهن و یاد انسان متجلی می کنند.

معرفی جاذبه های طبیعی و گردشگری ورزنه

احمد شهبازی، نماینده و مشاور میراث فرهنگی در ورزنه و از اهالی محل درباره سابقه تاریخی ورزنه می گوید: ورزنه دارای پتانسیل های گردشگری بسیار خوبی است که به سه بخش جاذبه های طبیعی شامل تالاب گاوخونی، کویر ورزنه، تپه ماسه های آن و غیره؛ فولکوریک و مردم شناسی شامل پوشش چادر سفید، گویش، فرهنگ عامه مردم منطقه و جاذبه های تاریخی شاخص از پیش از تاریخ، دوره های ساسانی، سلجوقی، تیموری، ایلخانی تا دوران معاصر تقسیم می شود.

وی افزود: همگی اماکن تاریخی این منطقه قابل بازدید نیست یا سلیقه عامه را پوشش نمی دهد اما در عین حال منطقه شرق اصفهان دارای آثار تاریخی بسیار زیبای عامه پسند نیز هست.

نماینده و کارشناس میراث فرهنگی در ورزنه و فعال محیط زیست با اشاره به برخی آثار تاریخی شاخص ورزنه ابراز داشت: آثار تاریخی مانند کاروانسرای قلعه خرگوشی در ۳۰ کیلومتری تالاب گاوخونی، کبوترخانه ورزنه، قلعه قورتان، آتشکده دستجرد، مسجد جامع تاریخی، پل تاریخی ورزنه، خانه معروف قدیمی میرمیران، امامزاده شاه زین العابدین، آب انبارها، رباط ها و کاروانسراها و آسیاب های آبی از جمله شاخص ترین و معروف ترین آثار این شهر کهن هستند و در سطح شهر نیز به صورت پراکنده تک بناهای تاریخی ارزنده ای وجود دارند که از لحاظ میراث فرهنگی قابل اهمیت هستند.

وی با بیان اینکه همچنین مساجد ورزنه مانند برسیان و گار و منار زیار از آثار برجسته محور شرق هستند، افزود: گرچه برسیان یک روستا است اما مسجد جامع این شهر نمونه بارز میراث ایرانی است که تاریخ یک کشور را در خود نهفته دارد.

جلب نظر گردشگران در وهله نخست ورود به شهر با سفیدپوشان ورزنه ای

شهبازی با اشاره به سنت پوشیدن چادر سپید توسط زنان این منطقه گفت: هنگام ورود به ورزنه نخستین چیزی که توجه هر رهگذر را جلب می کند زنان و دخترانی هستند که به جای پوشیدن چادر سیاه متداول، چادری به رنگ کاملا سفید به سر می کنند.

وی اضافه کرد: این رسمی است که از زمان های گذشته و شاید به قدمت پیدایش شهر وجود دارد و تنها در شهر ورزنه مرسوم است.

نماینده میراث فرهنگی در ورزنه با اشاره به اینکه صنعت کاربافی (سفره بافی) یکی از مهم ترین صنایع دستی این منطقه است، اظهار داشت: بافت پارچه به صورت سنتی در ایران دارای سابقه ای بسیار طولانی است اما با ورود پارچه های صنعتی و کارخانه ای این دست بافته ها از سبد کالای مورد نیاز مردم خارج و از کرباس بافی، پارچه بافی، چادر شب بافی و شمدبافی به عنوان نیاز اصلی مردم به سفره بافی تغییر پیدا کرده است.

وی با بیان اینکه پارچه بافی در ورزنه مختص زنان و در بین تمام خانواده ها رایج بوده است، خاطرنشان کرد: در واقع هر عروس به هنگام رفتن به خانه بخت از این هنر برخوردار و حداقل ۱۰ عدد از این صنعت دستی در جهیزیه او قرار می گرفت.

شهبازی با اشاره به اینکه هم اکنون بالغ بر ۱۴ کارگاه خانگی سفره بافی در ورزنه فعال است که بافنده های آن خانم های بالای ۶۰ سال هستند، افزود: هم اکنون به علت توریستی شدن شهر ورزنه و استقبال از این پارچه پنبه ای از جانب گردشگران، این صنعت مجددا رونق سابق خود را پیدا کرده است.

بخش اعظم صادرات فرش های نائینی به خارج کشور متعلق به ورزنه است

نماینده میراث فرهنگی در ورزنه گفت: همچنین قالی بافی در ورزنه و مناطق اطراف آن بعد از کشاورزی دومین منبع و در برخی از خانواده ها تنها منبع درآمد است و کارگاه های قالی بافی تقریبا در ۹۵ درصد منازل وجود دارد به طوری که بخش اعظم فرش های صادراتی نائینی که به کشورهای خارجی فرستاده می شود متعلق به شهر ورزنه و روستاهای اطراف آن است.

وی با اشاره به برخی رشته کارهای احیا شده این منطقه و ایجاد ایستگاه های گردشگری برای بازدید از آنها، گفت: از جمله این موارد گاوچاه، آسیاب شتر و گاوگرد بوده است و امکان احیای آسیاب آبی ورزنه در حاشیه زاینده رود نیز به زودی انجام می شود.

احیای گاوچاه، گاوگرد و آسیاب شتر در ورزنه

شهبازی با با بیان اینکه گاوچاه، چاهی در منطقه رود دشت با ابزار مخصوص قدیمی است که با نیروی گاو، آب را از عمق چاه بالا می آورد، افزود: در نمونه قدیمی گاوچاه در منطقه رودشت، ۷۰۰ تا ۱۲۰۰ گاو سیستانی کوهان دار برای آبکشی از چاه ها هرسال به منطقه می آمده اند که این موضوع تا ۵۰ سال پیش نیز در این منطقه رواج داشته است.

نماینده میراث فرهنگی در ورزنه با اشاره به استعدادهای خوب گردشگری شرق منطقه ورزنه اظهار داشت: اقتصاد این منطقه بر پایه کشاورزی بوده اما با توجه به کاهش بارندگی و خشکی زاینده رود لطمات زیادی به مردم منطقه وارد شده است.

استفاده از پتانسیل های گردشگری برترین راهکار رفع مشکلات منطقه

وی افزود: بر این اساس و با توجه به اینکه هیچ گونه صنعتی نیز در این منطقه بارگزاری نشده مسئولان استان بر این باور رسیدند که استفاده از پتانسیل های گردشگری برترین راهکار رفع مشکلات این منطقه است و بر همین اساس فاز نخست گردشگری واحه در این منطقه سال گذشته با همکاری میراث فرهنگی و مسئولان استانی افتتاح شده است.

شهبازی با اشاره به فعالیت های میراث فرهنگی در راستای مرمت آثار تاریخی و میراثی این شهر گفت: مرمت قلعه قورتان که از بزرگ ترین قلعه ها و تنها قلعه خشتی اصفهان است با مساحت ۴۵ هزار مترمربع آغاز شده است.

وی با بیان اینکه اکثر مساجد با ارزش روستاهای این منطقه با حمایت میراث فرهنگی اصفهان مرمت شدند، افزود: اقدامات خوبی در طول سال های گذشته در زمینه آثار تاریخ این منطقه انجام شده و کمبودها نیز ناشی از کمبود اعتبارات به دلیل مشکلات اقتصادی دولتی بوده و بر این اساس لازم است بخش خصوصی نیز برای حمایت از ظرفیت های این منطقه همکاری بیشتری داشته باشد.

شهر افسانه ای سبا مدفون در میان تپه ماسه ها

نماینده میراث فرهنگی در ورزنه در ارتباط با افسانه معروف شهر سبا منطقه ورزنه نیز گفت: اعتقاد دارم که به شرق اصفهان باید نام سبا اطلاق شود.

وی افزود: سبا منطقه ای کاملا گسترده در شرق بوده است که تنها به ورزنه یا گاوخونی اطلاق نمی شود و تاریخ آن تا هزاره سوم قبل از میلاد مسیح برآورد می شود.

شهبازی با اشاره به اینکه در این منطقه تمدن رودخانه ای و چشمه ای (چشمه دستجرد) وجود داشته است، اظهار داشت: در این منطقه آتشکده متعلق به دوره ساسانی موجود است که در ابتدا به نظر می رسد معبد آناهیتا بوده است.

وی افزود: همه اینها نشانه می دهد این منطقه دشت حاصلخیز و تنوع زیستی بالایی برای امور کشاورزی، شکار و مبانی اولیه تشکیل زندگی قومی وجود داشته و دارای قابلیت پوشش جمعیت زیادی بوده است.

این فعال محیط زیست با بیان اینکه ورزنه به نقطه تجمع و سکونت جماعت روستایی اطلاق می شود که احتمالا در چادر یا کپر زندگی می کرده اند، گفت: این جمعیت در یک نقطه تبدیل به جمعیت روستایی شده و ورزنه نام گرفته است؛ انسانهایی که در سبا سکونت داشته اند دارای زندگی عشیره ای بوده اند و در واقع مردم ورزنه از بازماندگان سبا هستند.

شهبازی افزود: به عقیده کارشناسان ورزنه همان سبا است و افسانه شهر سبا که زیر تپه ماسه ها پنهان شده صحیح است.

همچنین فریدون الهیاری، مدیرکل میراث فرهنگی اصفهان در ارتباط با شهر ورزنه و اقدامات میراث فرهنگی اصفهان در راستای معرفی پتانسیلهای این شهر تاریخی به مهر گفت: ورزنه از شهرهای مهم تاریخی و گردشگری استان و شهرستان اصفهان است.

وی افزود: این شهر درشرق استان هم از نظر ابنیه تاریخی اهمیت دارد و هم از نظر آداب و سنت های مردمی دارای اهمیت است.

افتتاح سایت گردشگری واحه در کویر ورزنه

مدیرکل میراث فرهنگی اصفهان با اشاره به اینکه ورزنه اخیرا به عنوان یکی از اهداف مهم گردشگری به لحاظ جاذبه های تاریخی، گردشگری و طبیعی مورد توجه قرار گرفته است، اظهارداشت: برای رونق گردشگری در این منطقه سرمایه گذاری های خوبی انجام شده که از آن جمله سایت تفریحی و گردشگری واحه است که حمایت های زیرساختی و تسهیلاتی از این مجموعه شکل گرفته است.

وی افزود: شورای شهر، شهرداری ورزنه و مردم علاقمند به فرهنگ و میراث فرهنگی این شهر اقدامات خوبی در راستای گردشگری، حفظ میراث فرهنگی این منطقه و تبدیل کاربری های آثار تاریخی و احیای برخی سنت های فرهنگی تاریخی در زمینه معرفی شهر ورزنه انجام داده اند.

الهیاری گفت: از جمله اقدامات جوانان این شهر معرفی این شهر در سایت های الکترونیکی است و در سفرهای نوروزی نیز اقدامات خوبی برای معرفی این شهر انجام شد.

مدیرکل میراث فرهنگی اصفهان در پاسخ سوالی راجع شهر افسانه ای سبا با اشاره به اینکه کاوش های باستان شناسی همواره مدنظر ما قرار دارد، افزود: این منطقه به لحاظ باستان شناسی نیز از اهمیت خوبی برخوردار است؛ میراث فرهنگی وظیفه حفاظت سایت ها و مناطق تاریخی این بخش را برعهده دارد و نظارت های ویژه نیز توسط همکاران در سایت های تاریخی انجام می شود.(مهر)