این در حالی است که همین پرسش‌ها در جشنواره‌های قبلی هم پرسیده و تکرار می‌شد، اما نتیجه تقریبا هر سال مثل هم بود. شاید همین پاسخ تکراری نشان از یک قاعده و قانون باشد؛ نشان از یک حقیقت مسلم که همواره تکرار می‌شود. هر سال در جشنواره با چند فیلم خوب و گاه یکی دو تا پدیده، تعداد زیادی فیلم متوسط و تعداد زیادتری فیلم ضعیف یا خنثی مواجه هستیم. هر سال با اندکی شدت و ضعف، حجم و اندازه این سه بعد تغییر می‌کند، اما حد متوسط و معدل این سنجش و ارزیابی تقریبا شبیه هم است. پس از همین الان انتظار خود را مبنی بر تجربه مسبوق به سابقه با جشنواره سی و چهارم مشخص کنیم تا تکلیفمان روشن شود!

اما از حیث مضمون می‌توان درباره شناسنامه ویژه هر جشنواره سخن گفت. براساس اخبار و معرفی فیلم‌های شرکت‌کننده در جشنواره فجر می‌توان حدس زد درونمایه فیلم‌های امسال حول محور خانواده و اجتماع می‌چرخد و سیمرغ‌های جشنواره سی و چهارم بر پشت‌بام خانه و شهر به پرواز درمی‌آید. اکثر فیلم‌های امسال به مناسبات و روابط عاطفی و خانوادگی می‌پردازند یا یک معضل اجتماعی را آسیب‌شناسی تصویری می‌کنند. این شاید با توجه به شرایط تاریخی ـ اجتماعی معاصر یا به اصطلاح دوران پساتحریمی که در آن به سر می‌بریم، انطباق داشته و قابل فهم به نظر برسد.

حتی دو فیلم «آخرین بار کی سحر را دیدی» و «سیانور» هم که ژانری پلیسی دارد در یک بستر عاشقانه و خانوادگی روایت می‌شود و این نشان می‌دهد سینمای ایران به درون خانه‌ها برگشته تا بسیاری از معضلات و بحران‌های اجتماعی را از آنجا پی بگیرد و ریشه بسیاری از اختلافات را به سررشته آن در درون خانواده و مناسبات خانوادگی ردیابی کند. این البته از حیث مخاطب‌شناسی می‌تواند امیدوارکننده باشد، به این دلیل که مخاطب ایرانی هم به واسطه تجربه‌های زیسته تاریخی و هم ذائقه سینمایی‌اش، گرایش بیشتری به فیلم‌های خانوادگی ـ اجتماعی دارد و طالب آن است، اما از سوی دیگر سنگین شدن سینما و فیلم روی یک وزنه و یک ژانر ممکن است نوعی اشباع‌شدگی و شبیه هم شدن فیلم‌ها را در پی داشته باشد که موجب ملال و خستگی مخاطب خواهد شد و در اکران عمومی، خودش را بیشتر نشان می‌دهد. البته از الان نمی‌توان این نتیجه را پیش‌بینی کرد و باید دید، طیف تنوع فرمی و مضمونی در فیلم‌های امسال چقدر است؛‌ مثلا این که آیا این فیلم‌ها همه رویکرد آسیب‌شناسانه دارند و تلخ و گزنده‌اند یا می‌توان از دل آنها، راهی به امید و روشنی پیدا کرد؟

با این حال هنوز نمی‌توان درباره عملکرد اجرایی جشنواره سی و چهارم قضاوت قطعی کرد و تنها می‌توان به این بسنده کرد؛ جشنواره سی و چهارم جشنواره‌ای متوسط با امید به ظهور یکی دو اتفاق چشمگیر است!

سیدرضا صائمی

جام‌جم