آرامگاه «حکیم ناصر خسرو بلخی» ادیب، شاعر و نویسنده افغانستانی که در قرن پنجم زندگی می کرد، در آستانه نابودی قرار گرفته است.

ناصر خسرو در سال ۱۰۰۵ میلادی در ولایت بلخ باستان افغانستان متولد شد و در دربار شاهان غزنوی و پس از آن در دربار سلجوقی ها شخصی درباری و شاعری توانا بود.

خسرو بلخی پس از به تنگ آمدن از دربار سلجوقی ها، رو از دربار نشینی برگرداند و مسافرت پیشه کرد و پس از آن در طول ۶ سال و ۷ ماه و ۲۲ روز در شهرهای مختلف منطقه حضور داشت.

مورخان و ادیبان افغانستان تأکید کردند: این شاعر برجسته افغانستان در جریان این سفرهای خود به مذهب اسماعیلی رو آورده و پس از آنکه به بلخ بازگشت، به ترویج مذهب اسماعیلی کوشید، اما بنابر مخالفت سلجوقی ها مجبور به ترک دیار و پناه بردن به دره یمگان که اکنون در بدخشان قرار دارد، شد.

خسرو بلخی ۲۵ سال پایانی زندگی خود را در یمگان زیست و مهم ترین آثار خود را از همین مکان به یادگار گذاشت که مهم ترین آنها «روشنایی نامه»، «سفرنامه» و ۲ دیوان شعر به زبان های عربی و فارسی است.

در آخرین روزهای زندگی، ناصر خسرو به برادرش وصیت کرد که در همین منطقه یمگان به خاک سپرده شود و برادر وی نیز طبق این وصیت، وی را در همین منطقه به خاک سپرد.

مقبره این شاعر بزرگ پارسی گو در دامنه ای بلند، سرسبز و پوشیده از درختان و در بین تپه های سنگی قرار دارد که اطراف آن در اثر بارندگی ها و سایر عوامل طبیعی و غیر طبیعی مورد فرسایش و ریزش قرار گرفته و خطر لغزش و فروپاشی کامل آن وجود دارد.

در بالای تپه، کلبه محقری با دیوارهای سفید قراردارد که بنا بر گفته مجاوران آن قدمت ۴۰۰ ساله داشته و تاریخ تعمیر آن بر چوب های آن حک شده است.

در مقابل این کلبه، محوطه نسبتا همواری با چنارهای بزرگ وجود دارد که از آنجا یک منظره زیبا از دره یمگان را درمقابل چشم بیننده قرار می گیرد.

تمام ستون ها، تیرها و دستک های تعمیر در محوطه ورودی و در داخل آرامگاه بطور بی نهایت زیبایی کنده کاری شده و با آیاتی از کلام الله مجید به رنگ های مختلف مزین شده است.

یک جلد قرآن کریم بزرگ در پوست آهو تا سالیان آخر در صندوقی در این مرقد نگهداری می شد، اما در زمان «داود خان» نخستین رئیس جمهور افغانستان با فریب و به بهانه نگهداری در آرشیو ملی به کابل انتقال داده شد که اکنون اثری از آن در آرشیو ملی به چشم نمی خورد.

رسال های آخر یک تعداد افراد ناشناس به این آرامگاه هجوم آورده، دروازه آن را شکسته، تکه های ابریشمی قدیمی بالای مرقد را پاره، بعضی آیه های مزین بر دستک ها را با اسلحه سرد کنده و بعد از تهدید مجاوران می خواستند این آرامگاه را ویران کنند که به دلیل مداخله مردم محل از این فاجعه جلوگیری شد.

همینطور چندی پیش جنایت کاران وغارتگران آثار باستانی شبانه داخل مرقد شده وبه حفاری پرداخته بودند که صدمات بزرگی به مرقد وارد شد و اینکه در اثر این حفاری چیزی ربوده شده یا نه مشخص نیست.

اینک که منطقه یمگان در روزهای اخیر یکبار دیگر به دست نیروهای افغانستان افتاد، لازم است که دولت کابل به ویژه مسئولان وزارت اطلاعات و فرهنگ توجه بیشتری به آن داشته و نگذارند تا بر اثر ناملایمات سیاسی و آفت های طبیعی این مکان تاریخی ویران شود.(فارس)