زندگی محمد بن زکریا رازی کاشف الکل

ابوبکر محمد بن زکریایرازی فیلسوف وعالم طبیعی و شیمی دان وپزشک بزرگ ایران عالم اسلامی و ملقب به جالینوس المسلمین از مفاخر و مشاهیر جهان ویکی از نوابع روزگار قدیم است وی در شعبان ۲۵۱ هـ ق مطابق ۲۷ اوت ۸۶۵ میلادی در شهر ری به دنیا آمد رازی ۳۰ سال در ری زندگی کرد و مدارج علمی خود را پله پله می گذارند.

زندگی محمد بن زکریا رازی و کشف الکل

پدرش یکی از تجار شهر ری و مادرش زنی بانو و صاحب ذوق بوده محمد در شش سالگی به مکتب رفت وقتی محمد حدودا ده ساله بود پدرش فوت کرد محمد پس از مرگ پدر به دلیل ازدواج مادرش پیش یکی از اقوام مادرش که در صرافی اشتغال داشت ماند دوران نوجوانی را در صرافی که روایت است شغل دوم او بوده است گذراند شهر ری که در آن زمان آن را راگا می نامیدند از لحاظ مرتبه ی فرهنگی و علمی بالا بود و مدارس مختلف داشت روایت استکه محمد بن زکریای رازی در جوانی به تحصیل موسیقی پرداخت و پس از ان به تحصیل فلسفه، ادبیات، ریاضیات و نجوم وطب پرداخت. از آنجا که فردی بسیار باهوش و مشوق علم بود این ها را تا مدارج بالا طی کرده وسپس توجه اش به طب وکیمیاگری جلب شده وتا آن جا پیش رفت که در ترکیب و تجزیه ادویه وعناصر مهارتی بسزا پیدا کرد به طوری که در زمانی که هنوز بیست سال نداشت در ردیف اولین شیمی دانان عصر خود قرار گرفت.او برای خود آزمایشگاهی کامل گردآوری کرده بود و مدتی را هم برای بدست آوردن طلا از ترکیب عناصر و دیگر صرف کرده است سرانجام وی گوهر فلزات را دگرگون کرد و با انجام ازمایشات پرهزینه توانست اسیدی بدست آورد که مس را به طلا ونقره تبدیل کند وی به کارهای تحقیقی و تجربی در علم شیمی بسیار علاقه داشت وپس از اتمام و پیداکردن تبحر لازم در علم شیمی به سراغ علم طب رفت و به داروسازی پرداخت و داروهای کم یاب و گوناگونی را در آزمایشگاه خود تولید کرده رازی اولین بار جوهر نمک (اسید کلریدریک) و از تقطیر نوشادر بدست آورده وآن را دهن النوشادر (روغن نوشادر) نامیده است. وی ۸ قرن قبل از لا وازیه اکسید جیوه را تهیه کرده و به خاصیت سمی جیوه پی برده بود ونخستین کسی که درباره آبله وحسبه و سرخک رساله نوشت رازی نخستین کسی بود که فعل وانفعالات شیمیایی را در طب دخالت داده وبهبود بیماری را نتیجه ی آن دانسته است. رازی نخستین تهیه کننده ی فلز ارسیفک بوده وی اولین بار الک لرا از تقطیر مواد قندی ونشاسته ای بدست آورد وآن را الکل نامید این فیلسوف وپزشک نامی ایران علاوه بر علم وسیع کیمیا وپزشکی جهانگیر در فلسفه نیز دارای تحقیقات عمیقی بودکه مورد توجه واهمیت می باشد. کتابه وآثار فلسفی او اکنون جز تعدادمعدودی در دست ن یست ولی آنچه از فهرست بیرونی وسایر ماخذ بر می آید وی کتابهای متعدد در کلیات مسائل طبیعی ومنطقیات ومابعدالطبیعه داشته است و آنها عبارت اند از کتابهیا سمع الکیان الهیولی، الهیولی کبیر، الشکوک علی ابرقلس، کتاب البرهان و .. می باشند. محمد رازی نه فقط در طب به تجربه دست می زد بلکه آزمایش را در کلیدی مباحث علوم طبیعی ضروری دانست وی آزمایشهای شیمیایی خود را با چنان دقتی تشریح و توصیف کرده که امروز هم هر شیمی دانی متیواند عینا آن را مجددا به معرض آزمایش درآورد. رازی مواد شیمیایی را طبقه بندی کرده و در بابی وزن مخصوص تحقیقاتی به عمل اورد به اکتشفات مهیم از قبیل اکتشاف الکل واسید سولفوریک نایل آمد وی با کتابهای مهم وروشنگرش در مورد پزشکی وطب ماده ی ضدعفونی کننده ای را از تقطیر شراب بدست آورده بود و در علم پزشکی به کار گرفت که کشف الکل هدیه ای بزرگ بشر بود. در آن زمان مردم او را طبیب مدره زنده کن می نامیدند زندگی ساده وبه دور از تجمل داشت او دو شغل داشت روزها را در مغازه صرافی و عصرها هم در خانه به طبابت می پرداخت. راز جوهر گوگرد (راج سبز) یا (سولفات دوفر) را توانست بدست آورد و از الکل و سایر موادی که خود کشف کرده بود در داروسازی استفاده کرد وبین علم شیمی و پزشکی رابطه ای خاص به وجود آورد. او استفاده از پنبه را نیز در پزشکی رواج داد و چگونگی استفاده از آن را در پزشکی به دیگران آموخت. رازی روزها را که در صرافی می گذارند به علت رفت و آمد کم مشتری در درجه ی اول به مطالعه وتحقیق کتب گوناگون مشغول می شد و به دلیل موقعیت شهر ری کتب گوناگون را از عالمان کاروان هایی که همیشه از آن جا رد می شدند درخواست می کرد تا برایش بیاورند یا خود فرسنگ ها راه می پیمود تاکتابی را بدست آورد او هیچ وقت از قلم وکاغذ جدا نمی شد و همواره این دو را با خود داشت تا نتایج مطالعات و تحقیقات خویش را یادداشت کند. رازی هر چه در راه طبابت بدست ‚ی اؤدر یا در راه خیر و کمک به نیازمندان یا برای تاسیس موئسساتی که برای عموم مردم فایده داشت مصرف می کرد. در آزمان رازی با وجود ۲۵ سال سن در آمد کافی برای تشکیل خانواده و همچنین پیدا کردن دختر مورد علاقه اش ازدواج نکرد چون فکر می کرد که زندگی زناشویی مانع از انجام مطالعات و تحقیقات وی می شود گفته اند که آن دختر «زهره» فرزند همام الدین جعفر نهاوندی بوده است.زهره هم به علت علاقه ی خود به محمد خواستگارهای خود را رد می کرد ومحمد را تحصیل علم تشویق می رکد در آن زمان او کتاب منافع الاغذیه ومضارها را در دست نوشتن داشت تا باری ورود به دارالشفای بغداد به صورت مقاله به آنها ارائه دهد. او چنان در علم طب حاذق بود که بر نظریات جالینوس (حکیم یونانی) و دیگر پزشکان مصری و هندی و… توضیحاتی می نوشت. او برای بیماران خویش در هزاران سال پیش پرونده تشکیل می داد ودران نوع بیماری روش مداوا، داروها و.. را می نوشت. کاری که هم اکنون ما در بیمارستانهای خود انجام میدهیم. بعد ها بعد از مرگ وی به دستور ابن عمید از این پرونده ها با تنظیم آن ها کتابی نوشته شد که بزرگان علم آن را حتی برتر از کتاب (القانون) ابن سینا داشته اند. که نامش «الحاوی» بود. سرانجام محمدهنگامی که ۳۰ سال داشت ری را به قصد بغداد وعضویت در دارالشفای بغدادترک کرد.دارالشفای بغداد یکی از بزرگترین بیمارستانها و دانشگاههای طب بغداد و دیگر شهرهای اسلامی بود وسفر وی در دوران فرمانروایه ای خلیفه المعتضدباله بود.رازی پس از ارایه ی رساله ی نام برده به پزشکان دارالشفای بغداد وهمچنین شد وپس از چند روز عضو رسمی مجمع علمی آنجا گشت. زبان کتابهای رازی کاملا قابل فهم ودرک است حتی در جهان امروز اگر کسی از این کتابها بهره بگیرد یقینا سود بسیار به او میرسد او در میان مسلمانان به جالینوس شرق مشهور بود. زکریا بعد از چند سال طب در دارالشفای بغداد که در همان بدو ورود او به دستور خلیفه المعتضد بالله ساخته شده بود. بعد از این که خلیفه اورا به یکی از پزشکان حاذق آنجا منصوب کرد تصمیم به بازگشت به ری گرفت.شاید به خاطر زهره همان دختری که او را دوست داشت و فکر می کرد که او هنوز چشم به راه اوست. رازی در ان زمان ۴۰ سال داشت امازهره به خاطر بی خبری از محمد غافل از این موضوع در راه بازگشت به ری بود. وقتی به ری بازگشت رئیس بیمارستان بزرگ شد وچون آنجا در حال ساخت بود او دستور داد تا کتابخانه ای هم در کنار آن ساخته شود که زکریا در ان کتابهای کمیاب و ارزشمند از تمامی دانشمندان جهان را گردآوری کرد دراین بیمارستان و بیمارستان قبلی در بغداد بخش کالبد شکافی را احداث کرد. پس از اینکه زکریا از ازدواج زهره آگاه شد تصمیم گرفت با خواهر بزرگتر زهره ازدواج کند چون فکر می کرد شاید ذره ی از محبت زهره را د رخواهرش رخشانه بیابد. زکریا در مدت اقامت در ری کتابی به نام طب منصوری رانوشت که به پاس زحمات والطاف منصور بن السحق والی ری به نام او تالیف کرد.منصور بن اسحق چون فکر می کرد که زکریا راه کیمیاگری را پیدا کرده به او توجه فراوان داشت فکر می کرد که او می خواهد این راز را برای خودنگاه دارد رازی شاید همانند خیلی از دانشمندان وبزرگان علم وهنر زندگی زناشویی خوبی را سپری نکرد ولی می توان گفت به همین جهت ری را ترک کرد و بار دیگر به منظور تکمیل تحقیقات راجع به الکل به بغداد رفت رازی در این موقع حدود ۴۵ سال داشت ریاست دار الشفای بغداد را خلیفه به پسر المعتضد بالله سپرده بود وزکریا رازی با همه ی امکانات وبا خیال راحت به تحقیق و تخلص خود ادامه داد وی نخستین کسی بودکه کلیه ی اشیا عالم را به سه طبقه بندی حیوانات نباتات وجامدات تقسیم کرد زکریا از خلیفه ی آن زمان بغداد خواست که اجازه بدهد که جسد کفار و مشرکین را تشریح کنند و علم طب را آن گونه که یونانیان به دانشجویان خود می آموزند با کمک کالبد شکافی او هم به دانشجویان خویش بیاموزد. رازی با اینکه رئیس بیمارستان بود امازندگی فقیرانه داشت اودوست داشت با آزادی زندگی کند تا به خاطر تامین مخارج زندگی مجبور نشود علم خود را د راختیار کسانی که که به آنها تمایلی ندارد بگذارد او پزشکی مهربان و دلسوز بود و با محبت بیماران راحی پذیرفت کسی از وی نمی رنجید و در معالجه بیمارانش بسیار جدی و شتاب داشت بعضی اوقات بیمارانی به او مراجعه می کردند که پولی برای پرداخت حق طبابت نداشتند وحتی ا زدادن پول دارو نیز ناتوان بودند او در این موقع نه تنها چیزی بابت حق طبابت از آنان نمی گرفت بلکه دارویشان را نیز رایگان دراختیارشان قرار میداد. یکی از مهمترین اصولی بلکه دارویشان را نیز رایگان در اختیارشان قرار میداد. یکی از مهمترین اصولی هیچ دارویی مثل روحیه ای قوی بهبودی بیماران موثر نیست پس باید به بیماران روحیه وقوت قلب داده شود تا آنها به آینده خود امیدوار شوند.از آن بعد رازی دست به نوشتن کتابهایی زد که ابوریحان بیرونی کتابهای او را یکصد وهشتادو چهار عنوان برشمارده است. رازی تا سال ۳۱۲ هـ.ق در بغداد به سر می برد وپس از اینکه در همین سال برضد خلیفه شورش کرد بغداد راترک کرد و به ری بازگشت و یکسال پایان عمر را در آنجا گذراند. رازی همچنان به مطالعات خود د رزمینه ی کیمیاگری با استفاده از نسخه های یونانی های قدیمی ادامه داد رازی معتقد بود که نباید معده را انبار کرد بلکه باید مصرف داروها را به حداقل راسند او سعی داشت بیمار را به جای دارودرماین (غذا درمانی) کند.رازی ابتدا به بیماران خود غذاها خوردنی های مناسب وقوی می داد و اگر بیماری پیشرفت نمی کرد آنگاه داروهای ساده و مرکب می برد رازی به علم کیمیا علاقه ی فراوان داتش وشب روز مشغول به کشف رمز و راز این علم بود و سرانجام بر اثر بخار مواد شیمیایی، آتش، مواد سمی چشمش آسیب دید و نابینا شد وی نزد پزشک روفت وپزشک برای درمان چشمان رازی از او پانصد دینار حق طبابت خواست رازی برای درمان جشمانش این پول را پرداخت در دل با خود گفت:کیمیا این است نه آن چه که من جستجو می کنم.
محمد بن زکریا رازی این دانشمند گرانقدر در ایران زمین پایان عمر خود را به تلخی گذراند وسرانجام نیز در ۵ شعبان سال ۳۱۳ هـ ق مطابق با ۱۵ اکتبر ۹۲۵ میلادی در شهر ری در گذشت و جهان فانی را وداع گفت و به جهان باقی شتافت. کامپل در کتاب خود درباره ی طب عرب و نفوذ آن درقرون وسطی می نویسد رازی اولین کسی استکه اصطلاحات شیمیایی را در طب وارد ساخته است. اختراعات واکتشافات رازی و داروسازی وشیمی وپیدارکردن بسیاری از مواد دارویی و داروها اختصاصی خود چنان چشمگیر است که آوردن آنها مقدرو نیست.

زندگی محمد بن زکریا رازی و کشف الکل

images (1)

کاشف الکل

آثار و اکتشافات زکریا رازی