قبل از این‌که درباره انواع سوختگی و چگونگی مقابله با آن صحبت کنیم، بهتر است کمی به رفتارها و تفریحات غلط چهارشنبه‌سوری اشاره کنیم تا کمتر شاهد حوادث بد و خانمانسوز باشیم. آنچه باعث سوختگی می‌شود استفاده از مواد منفجره و آتش افروختن است. مواد منفجره معمولا با پرتاب شدن ترکش همراه است و اگر ذرات فلزی آن به بدن اصابت کند، به مراتب آسیب‌های خیلی بیشتری به فرد وارد می‌شود. استفاده از مواد آتش‌زا مانند نفت و بنزین باید محدود شود. خانواده‌ها دقت کنند که در این شب به کودکان لباس نایلونی اشتعال‌زا نپوشانند؛ چون این لباس‌ها به محض برخورد با آتش خیلی زود شعله‌ور می‌شود و خاموش کردن آنها نیز کار بسیار دشواری است. از چشم‌ها باید محافظت شود، آسیب به چشم ممکن است منجر به کوری شود. اما مصدومانی که در این شب به اورژانس‌ها مراجعه می‌کنند، اغلب دچار سوختگی در ناحیه دست و صورت هستند.

توصیه اصلی این‌‌که از بروز حادثه جلوگیری کنید، اگر فردی دچار سوختگی شد بسرعت جلوی رسیدن اکسیژن به لباس‌هایش را بگیرید. برای این کار می‌توانید لباس غیرقابل اشتعال یا پتو روی فرد انداخته یا آب رویش بریزید. به فردی که دچار ‌سوختگی‌شده، نباید اجازه داد حرکت کند یا بدود؛ چون این کار باعث رسیدن اکسیژن بیشتر به آتش می‌شود، دمای محل سوختگی باید زودتر پایین آورده شود، این کار را می‌توان با ریختن آب سرد روی سوختگی به مدت طولانی انجام داد. آب سرد از عوارض سوختگی جلوگیری می‌کند. در اثر سوختگی پروتئین‌های پوست بدن منعقد می‌شود و در زمان طولانی از سوختگی ساده و درجه یک به سوختگی عمیق و درجه ۲و۳ تبدیل می‌شود. سوختگی در اثر تماس با اجسام جامد در مقایسه با سوختگی با مواد منفجره خیلی عمیق‌تر است و آسیب‌های جانبی هم دارد. سوختگی‌ها به سه نوع تقسیم می‌شود:‌ سوختگی نوع اول، دوم و سوم.

سوختگی درجه یک: فقط یک سوختگی ساده و سطحی است که با قرمزی و سوزش پوست نمایان می‌شود. سوختگی درجه یک به مرور از بین می‌رود و اثری هم از خود برجای نمی‌گذارد. سد دفاعی پوست تخریب نمی‌شود و احتمال عفونت بسیار پایین است. معمولا به درمان خاصی نیاز ندارد و برای تسکین درد می‌توان از پمادهای سوختگی استفاده کرد.

سوختگی درجه ۲: در این نوع از سوختگی لایه‌های بیشتری از پوست گرفتارند و نسبت به سوختگی نوع اول عمیق‌تر و عوارض آن هم شدید‌تر است.در این نوع ‌سوختگی درد زیاد همراه با قرمزی ، سوزش زیاد و تاول دیده می‌شود. تاول‌ها به هیچ وجه نباید ترکانده شود و باید منتظر ماند تا خودبه‌خود جذب شود. ترکاندن تاول احتمال عفونت پوست در‌آن ناحیه را زیاد می‌کند. عفونت در سوختگی درجه ۲ باعث عمیق‌تر شدن آن شده و جوشگاه برجای می‌گذارد. سوختگی‌های درجه ۲ که دچار عفونت نشوند معمولا فقط لکه‌ای برجای می‌گذارند که رنگ آن کمی با پوست اطراف متفاوت است. پس مهم‌ترین نکته در انواع سوختگی‌، تمیز نگه داشتن ناحیه است. برخلاف تصور رایج، سوختگی باید با آب و صابون شسته شود و محل آن کاملا تمیز و استریل باشد. گاهی لازم است از آنتی‌بیوتیک نیز استفاده شود. سطح سوختگی باید چرب‌ باشد. هر‌چه پوست چرب‌تر باشد، سلول‌ها بهتر رشد می‌کنند و ترمیم زودتر صورت می‌گیرد.

سوختگی درجه ۳: گاهی سوختگی درجه ۳ آن‌قدر عمیق است که ممکن است حتی دردی احساس نشود، چون در این موارد به اعصاب ناحیه، ‌صدمات جدی وارد می‌شود. در سطح سوختگی درجه ۳ یک لایه سیاه‌رنگ تشکیل می‌شود. در این نوع سوختگی‌تمام لایه‌های پوستی درگیر هستند وحتی احشای داخلی نیز آسیب دیده‌اند. گاهی هم نیاز به پیوند پوست از نقطه دیگری از بدن است.

نکته: برای سوختگی درجه یک و ۲ به درمان‌های پیچیده نیاز نداریم. به پانسمان مخصوص هم نیازی نیست. ولی بهتر است بعد از ترمیم تا مدتی از تماس مستقیم نور آفتاب با سطح سوخته جلوگیری شود. امروزه داروهایی ترمیم‌کننده برای سوختگی وجود دارد که حاوی فاکتورهای رشد است و باعث تکثیر سلول‌های جدید پوستی می‌شود البته مشروط بر آن که سلول‌هایی در زیر پوست سالم مانده باشند. این سلول‌ها که در عمق پوست قرار دارند از کنار فولیکول‌های مو مهاجرت می‌کنند و ‌بالا آمده و زخم را می‌پوشانند و وقتی زخم توسط این سلول‌ها پوشیده شد، دیگر عفونت نمی‌کند. این کرم‎ها از یافته‌های جدید هستند. سوختگی‌های شدید علاوه بر این‌که در پوست عارضه ایجاد می‌کند تغییرات زیادی را نیز در سطح مایعات بدن به وجود می‌آورد. میزان مایعی که در اثر سوختگی از دست می‌رود بسیار زیاد است و باید بسرعت جایگزین شود. گاهی بیماران را به دلیل احتمال انتقال عفونت در بیمارستان در یک اتاق ایزوله می‌کنند. پیشرفت علم باعث شده در سوختگی‌های شدید هم جان بسیاری از بیماران نجات پیدا کند ولی این بیماران به درمان متوالی و طولانی مدت و بسیار پرهزینه نیاز دارند. جراحی‌های ترمیمی متعدد، پانسمان‌های گران‌قیمت و…. کیفیت زندگی بیماران را بشدت کاهش می‌دهد، بنابراین بهترین راه همان پیشگیری و احتیاط است.

دکتر کامران جزایری، متخصص بیماری‌های پوست و مو

سیب (ضمیمه سه شنبه روزنامه سوکا)